1996 թուականի Հոկտեմբեր 12-ին, երեսուն տարի առաջ, մեզմէ կը բաժնուէր Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան հայր Սահակ Ճեմճեմեան՝ պատմաբան եւ բանասէր, այն գիտնականներէն մէկը, որոնք իրենց կեանքը նուիրեցին հայ մշակութային ժառանգութեան ուսումնասիրութեան եւ արժեւորման։
Ես չեմ սիրեր մարդոց մասին խօսիլ միայն այն ատեն, երբ անոնք այլեւս մեր կողքին չեն։ Կը նախընտրեմ գնահատել զանոնք իրենց կենդանութեան օրով, երբ գնահատանքի խօսքերը կրնան հասնիլ անոնց, որոնք իսկապէս արժանի են այդ գնահատանքին։ Սակայն կան մարդիկ, որոնց գործը կը շարունակէ խօսիլ ժամանակին ընդմէջէն՝ իրենց ֆիզիքական ներկայութենէն շատ անդին։
Հայր Սահակ Ճեմճեմեան այդ մարդոցմէ մէկն էր։
Իր գիտական հմտութիւնը, հետազօտական նուիրումը եւ հայագիտութեան բերած իր նպաստը կը պատկանին այն մեծ մտաւորական աւանդութեան, որ Սուրբ Ղազարը եւ Մխիթարեան Հայրերը դարձուցած է հայ մշակոյթի կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկը։ Աւանդութիւն մը, որ Մխիթարէն սկսեալ կրցած է պահպանել, ուսումնասիրել եւ յաջորդ սերունդներուն փոխանցել հայ մշակոյթի անսահման հարստութիւնը։
Այսօր բազմաթիւ գիտնականներ կը շարունակեն իրենց հետազօտութիւնները նաեւ հայր Սահակի աշխատանքին շնորհիւ՝ օգտուելով իր ուսումնասիրած աղբիւրներէն եւ իր բացած գիտական ճանապարհներէն։ Յաճախ չենք անդրադառնար, թէ մեր այսօրուան գիտելիքներուն որքա՜ն մեծ մասը կը հիմնուի նախորդ սերունդներու գիտնականներուն կառուցած հիմերուն վրայ։
Իր կեանքի վերջին ամիսներուն հայր Սահակ նաեւ Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան աբբահայրն էր։ Սակայն պաշտօններէն եւ հանգամանքներէն անդին՝ այն, ինչ որ իսկապէս կը մնայ, իր գործն է՝ ուսումնասիրութեան, գիտութեան եւ մշակոյթին նուիրուած կեանքի մը արդիւնքը։
Եւ թերեւս հո՛ս է, որ կը ծնի անհատական կեանքէ մը անդին անցնող հարցում մը. որքա՞ն կենդանի է այսօր Մխիթարի եւ Մխիթարեան Հայրերու մտաւորական մեծ աւանդութեան արձագանգը։ Անոնց ձայնէն որքա՞ն բան տակաւին կը հնչէ մեր օրերու գիտական աշխատանքներուն եւ նոր սերունդներու մշակութային գիտակցութեան մէջ։
Ես չեմ ուզեր խօսիլ հայր Սահակի մահուան մասին, այլ՝ իր գործին, որ տակաւին կենդանի է եւ այսօր ալ օգտակար կը մնայ։
Որովհետեւ մեծ գիտնականի մը արժէքը միայն իր գրածներով չի չափուիր, այլ նաեւ անով, թէ իր աշխատանքը որքան կը շարունակէ նպաստել իրեն յաջորդողներուն։
Մարդիկ կ՚անցնին, բայց երբ իրենց միտքը կը շարունակէ լուսաւորել ուրիշներու գիտական որոնումները, իրենց ձայնը չի դադրիր հնչելէ։
Բէթրօս
12 Հոկտեմբեր 2026
Վիէննա
